From Dal to Paneer: પ્રોટીન આપણા શરીર માટે અત્યંત જરૂરી પોષક તત્વ છે. શરીરના કોષો, સ્નાયુઓ અને વિવિધ ટિશ્યૂના નિર્માણ તથા રિપેરથી લઈને હોર્મોન્સ, એન્ઝાઇમ્સ અને એન્ટિબોડીઝના નિર્માણ સુધીની અનેક પ્રક્રિયામાં પ્રોટીનની ભૂમિકા રહે છે. જોકે, પ્રોટીન મેળવવા માટે નોનવેજ ખોરાક લેવો જ જરૂરી છે એવી માન્યતા યોગ્ય નથી. સંતુલિત શાકાહારી આહાર દ્વારા પણ શરીરની જરૂરી પ્રોટીનની માત્રા મેળવી શકાય છે.
From Dal to Paneer: શરીરને પ્રોટીનની જરૂર કેમ પડે છે?
પ્રોટીનને શરીરના ‘બિલ્ડિંગ બ્લોક્સ’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. શરીરની લગભગ દરેક કોષિકામાં પ્રોટીન મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. સ્નાયુઓની જાળવણી, ક્ષતિગ્રસ્ત ટિશ્યૂનું રિપેરિંગ, એન્ઝાઇમ્સ અને હોર્મોન્સનું નિર્માણ તેમજ રોગપ્રતિકારક શક્તિ સાથે જોડાયેલી પ્રક્રિયાઓમાં પણ તે જરૂરી છે.
From Dal to Paneer: કેટલું પ્રોટીન લેવું જરૂરી?
પ્રોટીનની દૈનિક જરૂરિયાત વ્યક્તિની ઉંમર, શરીરનું વજન, શારીરિક પ્રવૃત્તિ અને આરોગ્યની સ્થિતિ પર આધારિત હોય છે. આપેલી માહિતી અનુસાર, સ્વસ્થ પુખ્ત વ્યક્તિ માટે આશરે 0.83 ગ્રામ પ્રતિ કિલોગ્રામ શરીરના વજન પ્રમાણે પ્રોટીનની જરૂરિયાત માનવામાં આવે છે. એટલે 60 કિલો વજન ધરાવતી વ્યક્તિ માટે આ પ્રમાણ આશરે 50 ગ્રામ જેટલું થઈ શકે છે.
જોકે, ખેલાડીઓ, ભારે શારીરિક મહેનત કરનારાઓ, ગર્ભાવસ્થા અથવા વૃદ્ધાવસ્થા જેવી પરિસ્થિતિમાં જરૂરિયાત અલગ હોઈ શકે છે.
From Dal to Paneer: શાકાહારી થાળીમાં પ્રોટીનના સારા વિકલ્પો
શાકાહારી વ્યક્તિ દાળ, ચણા, રાજમા, સોયા, દૂધ, દહીં, પનીર, વટાણા, મગફળી, બદામ અને અન્ય નટ્સ-સીડ્સને આહારમાં સામેલ કરી શકે છે. અલગ-અલગ ખાદ્ય પદાર્થોમાં રહેલા એમિનો એસિડનું પ્રમાણ અલગ હોય છે. તેથી દિવસ દરમિયાન વિવિધ પ્રોટીન સ્રોતોનો સમાવેશ કરવો વધુ ઉપયોગી છે.
From Dal to Paneer: કયા ખોરાકમાં પ્રોટીન વધુ મળે?
દાળ અને કઠોળ: મગ, મસૂર, તુવેર દાળ, ચણા અને રાજમા જેવા કઠોળ પ્રોટીનના સારા સ્ત્રોત છે.
સોયા: સોયાબીન, ટોફુ અને અન્ય સોયા આધારિત ખોરાકમાંથી સારી માત્રામાં પ્રોટીન મળી શકે છે.
ડેરી પ્રોડક્ટ્સ: દૂધ, દહીં અને પનીર પ્રોટીનની સાથે અન્ય પોષક તત્વો પણ આપે છે.
નટ્સ અને સીડ્સ: મગફળી, બદામ અને વિવિધ બીજ પ્રોટીનની સાથે હેલ્ધી ફેટ અને કેટલાક વિટામિન-મિનરલ્સ પણ આપે છે.
From Dal to Paneer: પ્રોટીનની ઊણપ હોય તો કયા સંકેતો જોવા મળી શકે?
પ્રોટીનનું સેવન લાંબા સમય સુધી અપૂરતું રહે તો સ્નાયુઓની શક્તિ અને માસમાં ઘટાડો, નબળાઈ, થાક, વાળ-ત્વચામાં ફેરફાર, ઘા મોડા ભરાવા અને રોગપ્રતિકારક શક્તિમાં ઘટાડા જેવી સમસ્યાઓ જોવા મળી શકે છે. જોકે આવા લક્ષણો અન્ય કારણોથી પણ થઈ શકે છે, તેથી માત્ર એક લક્ષણના આધારે પ્રોટીનની ઊણપનું નિદાન ન કરવું જોઈએ.
From Dal to Paneer: ઉંમર વધે ત્યારે પ્રોટીન કેમ મહત્વનું બને છે?
વધતી ઉંમર સાથે સ્નાયુઓના માસ અને શક્તિમાં ઘટાડો થવાની પ્રક્રિયા થઈ શકે છે, જેને સાર્કોપેનિયા કહેવામાં આવે છે. પૂરતું પ્રોટીન, નિયમિત શારીરિક પ્રવૃત્તિ અને યોગ્ય પોષણ સ્નાયુઓની જાળવણી માટે મહત્વપૂર્ણ છે. વૃદ્ધ વ્યક્તિઓમાં પ્રોટીનની જરૂરિયાત વ્યક્તિગત આરોગ્ય અને આહાર પ્રમાણે નક્કી કરવી યોગ્ય છે.
માત્ર પ્રોટીન ખાવું યોગ્ય નથી
સ્વસ્થ રહેવા માટે માત્ર પ્રોટીન પર ધ્યાન આપવું પૂરતું નથી. શરીરને કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ, હેલ્ધી ફેટ, ફાઇબર, વિટામિન, મિનરલ્સ અને પૂરતા પ્રવાહીની પણ જરૂર પડે છે. તેથી દૈનિક આહારમાં વિવિધ પ્રકારના પોષક ખોરાકનો સમાવેશ કરવો જરૂરી છે.
નોંધ: કિડની અથવા અન્ય કોઈ લાંબા સમયની બીમારી હોય, ગર્ભાવસ્થા હોય અથવા ખાસ મેડિકલ ડાયટની જરૂરિયાત હોય તો પ્રોટીનનું પ્રમાણ ડૉક્ટર અથવા રજિસ્ટર્ડ ડાયટિશિયનની સલાહથી નક્કી કરવું જોઈએ.
વધુ સમાચાર વાંચવા માટે અંહી ક્લિક કરો: રાજ્યસભાની રેસમાં ધનરાજ નથવાણી: સપાએ ઉત્તર પ્રદેશથી આપી ઉમેદવારી
