Supreme Court on Firecrackers: દિવાળી પહેલાં ફટાકડાના ઉપયોગને લઈને સુપ્રીમ કોર્ટે બુધવારે મહત્વપૂર્ણ અવલોકન કર્યું છે. સુપ્રીમ કોર્ટે સમગ્ર દેશમાં ફટાકડા પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવાનો ઇનકાર કર્યો છે. જોકે, આનો અર્થ એ નથી કે દિવાળીના દિવસે લોકો 24 કલાક બિન્દાસ્ત રીતે કોઈપણ પ્રકારના ફટાકડા ફોડી શકશે. કોર્ટે સ્પષ્ટ સંકેત આપ્યો છે કે ફટાકડાના ઉપયોગ માટે ચોક્કસ સમય નક્કી કરવો જરૂરી છે, જેથી એક તરફ લોકોની તહેવાર સાથે જોડાયેલી લાગણીઓનું સન્માન થાય અને બીજી તરફ હવા અને ધ્વનિ પ્રદૂષણથી લોકોના આરોગ્યને નુકસાન ન થાય.
Supreme Court on Firecrackers: સંપૂર્ણ પ્રતિબંધથી લોકોની લાગણીઓને અસર થશે: સુપ્રીમ કોર્ટ
જસ્ટિસ એમ.એમ. સુંદરેશ અને જસ્ટિસ પી.બી. વરાળેની બેન્ચે સુનાવણી દરમિયાન કહ્યું કે કોર્ટ સમગ્ર દેશમાં ફટાકડા પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ તરફ આગળ વધશે નહીં. બેન્ચે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે ફટાકડાના ઉપયોગને આખા દિવસ માટે ખુલ્લો રાખી શકાય નહીં.
કોર્ટે સંતુલિત માર્ગ અપનાવવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો. બેન્ચના જણાવ્યા પ્રમાણે, સંપૂર્ણ પ્રતિબંધથી લોકોની લાગણીઓને અસર થઈ શકે છે, જ્યારે 24 કલાક ફટાકડા ફોડવાની મંજૂરી આપવાથી વૃદ્ધો, બીમાર લોકો અને બાળકો સહિત અનેક લોકો પર પ્રતિકૂળ અસર થઈ શકે છે. તેથી ફટાકડા ફોડવા માટે ચોક્કસ સમયગાળો નક્કી કરવાનો માર્ગ અપનાવવો જરૂરી હોવાનું કોર્ટે જણાવ્યું છે.
Supreme Court on Firecrackers: એટલે ‘બિન્દાસ્ત’ ફટાકડા ફોડવાની છૂટ મળી નથી
સુપ્રીમ કોર્ટના તાજા અવલોકનને લઈને સોશિયલ મીડિયા અને અન્ય માધ્યમોમાં એવી ચર્ચા થઈ શકે છે કે દિવાળી પર હવે કોઈપણ પ્રકારના ફટાકડા પર કોઈ પ્રતિબંધ નહીં રહે. જોકે, હાલની સ્થિતિમાં આ અર્થ કાઢવો યોગ્ય નથી.
કોર્ટે સંપૂર્ણ પ્રતિબંધને નકારી કાઢ્યો છે, પરંતુ ફટાકડાના ઉપયોગ માટે સમય મર્યાદા અને નિયમો જરૂરી હોવાનું સ્પષ્ટ કર્યું છે. એટલે દિવાળી દરમિયાન ફટાકડા ફોડવાની મંજૂરી કયા સમયગાળામાં રહેશે અને કયા પ્રકારના ફટાકડા ઉપયોગ કરી શકાશે તે અંગે અંતિમ નિયમો મહત્વપૂર્ણ રહેશે.
Supreme Court on Firecrackers: નેક્સ્ટ જનરેશન ગ્રીન ક્રેકર્સને મર્યાદિત મંજૂરી
સુનાવણી દરમિયાન કેન્દ્ર સરકાર તરફથી એડિશનલ સોલિસિટર જનરલ ઐશ્વર્યા ભાટીએ ખાસ પ્રકારના ‘નેક્સ્ટ જનરેશન જોઈન્ટ ગ્રીન ક્રેકર્સ’ અંગે માહિતી રજૂ કરી હતી.
આ ફટાકડાઓ CSIR-NEERI સહિતની નિષ્ણાત સંસ્થાઓ સાથેના કામના આધારે વિકસાવવામાં આવ્યા છે. સરકાર તરફથી રજૂ કરાયેલી માહિતી મુજબ આવા ફટાકડાઓમાં ઉત્સર્જન ઘટાડવા માટેની નવી ફોર્મ્યુલેશનનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. ચોક્કસ પ્રકારના નેક્સ્ટ જનરેશન જોઈન્ટ ફટાકડાઓને નિર્ધારિત શરતો સાથે ઉપયોગ કરવાની મંજૂરી અંગે કોર્ટે સકારાત્મક વલણ દર્શાવ્યું છે.
આ પ્રકારના ફટાકડાઓ માટે ઉત્પાદકોએ લાઇસન્સ સહિતની જરૂરી શરતોનું પાલન કરવું પડશે. ફટાકડાની રચના, શેલની સંખ્યા અને કદ તેમજ બે વિસ્ફોટ વચ્ચેનો સમય જેવા માપદંડોનું પાલન કરવાની શરતો અંગે પણ ચર્ચા થઈ છે.
Supreme Court on Firecrackers: અવાજની મર્યાદા પણ મહત્વની રહેશે
કેન્દ્ર સરકાર તરફથી રજૂ કરાયેલી નોંધમાં ચોક્કસ નેક્સ્ટ જનરેશન ગ્રીન ક્રેકર્સ માટે 125 dB(AI)/145 dB(C) પીકની અવાજ મર્યાદાનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો. આવા ફટાકડાઓમાં પ્રતિબંધિત રસાયણો ન હોવા જોઈએ અને ઉત્પાદન માત્ર મંજૂર તથા લાઇસન્સ ધરાવતા ઉત્પાદકો દ્વારા જ થવું જોઈએ.
આ ઉપરાંત, ફટાકડામાં બેરિયમના ઉપયોગને લઈને હજુ પણ મહત્વનો મુદ્દો બાકી છે. બેરિયમ ધરાવતા કેટલાક ગ્રીન ફટાકડાઓથી હવાની ગુણવત્તા પર શું અસર થાય છે તે જાણવા માટે વધુ વૈજ્ઞાનિક તપાસ અને ઓપન-ગ્રાઉન્ડ ટેસ્ટની જરૂરિયાત અંગે સરકાર અને નિષ્ણાત સંસ્થાઓએ માહિતી આપી છે.
Supreme Court on Firecrackers: બેરિયમ મુદ્દે 15 ઓક્ટોબરે વધુ સુનાવણી
સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્ર સરકાર અને સંબંધિત નિષ્ણાત સંસ્થાઓને બેરિયમ ધરાવતા ફટાકડાઓની અસર અંગે અભ્યાસ પૂર્ણ કરવા માટે સમય આપ્યો છે. આ મુદ્દે આગામી મહત્વપૂર્ણ સુનાવણી 15 ઓક્ટોબરે થવાની છે.
CSIR-NEERI અને અન્ય નિષ્ણાત સંસ્થાઓ દ્વારા ફટાકડાના ઉત્સર્જન, અવાજ અને પર્યાવરણ પર થતી અસર અંગેના અભ્યાસને ધ્યાનમાં રાખીને આગળની દિશા નક્કી કરવામાં આવશે.
Supreme Court on Firecrackers: 2018થી ગ્રીન ફટાકડાને લઈને નિયમો
ફટાકડાના પ્રદૂષણ અંગે સુપ્રીમ કોર્ટ અગાઉ પણ અનેક મહત્વપૂર્ણ આદેશો આપી ચૂકી છે. 2018માં કોર્ટે ઓછા ઉત્સર્જનવાળા ગ્રીન ફટાકડાના ઉપયોગને મંજૂરી આપતી વખતે બેરિયમ સોલ્ટના ઉપયોગ અંગે પ્રતિબંધ સહિતની શરતો નક્કી કરી હતી.
ત્યારથી ફટાકડા અંગેની કાનૂની લડાઈમાં પર્યાવરણ, હવાના પ્રદૂષણ, આરોગ્ય, તહેવારની પરંપરા અને ફટાકડા ઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલા રોજગાર જેવા અનેક મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થતી રહી છે.
ગયા વર્ષે દિલ્હી-NCRમાં પણ સુપ્રીમ કોર્ટે ચોક્કસ શરતો સાથે ગ્રીન ફટાકડાના વેચાણ અને ઉપયોગને મંજૂરી આપી હતી. તે દરમિયાન ફટાકડાના ઉપયોગ માટે નિર્ધારિત સમય અને અન્ય પર્યાવરણીય શરતો પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો.
Supreme Court on Firecrackers: હવે દિવાળી પર શું થશે?
સુપ્રીમ કોર્ટના 30 સપ્ટેમ્બરના અવલોકનથી એક વાત સ્પષ્ટ થઈ છે કે દેશવ્યાપી સંપૂર્ણ પ્રતિબંધનો માર્ગ હાલ અપનાવવામાં આવ્યો નથી. પરંતુ ફટાકડાના ઉપયોગને અનિયંત્રિત પણ રાખવામાં આવશે નહીં.
આગામી સમયમાં ફટાકડા ફોડવા માટેનો ચોક્કસ સમય, મંજૂર ફટાકડાની શ્રેણી, અવાજની મર્યાદા, ઉત્સર્જનના ધોરણો અને બેરિયમ અંગેના નિયમો વધુ સ્પષ્ટ થઈ શકે છે. ખાસ કરીને 15 ઓક્ટોબરની કાર્યવાહી મહત્વપૂર્ણ રહેશે.
અર્થાત્, આ દિવાળીએ ફટાકડા ફોડવાની શક્યતા યથાવત છે, પરંતુ ‘કોઈપણ ફટાકડા, કોઈપણ સમયે અને કોઈપણ જગ્યાએ’ ફોડવાની છૂટ મળી નથી. સુપ્રીમ કોર્ટનો હાલનો અભિગમ તહેવારની ઉજવણી અને પર્યાવરણ-આરોગ્યની ચિંતાઓ વચ્ચે નિયંત્રિત સંતુલન તરફ છે.
વધુ સમાચાર વાંચવા માટે અંહી ક્લિક કરો
