Rice Prices May Rise Further: ભારતમાં ચાલુ વર્ષે ચોખાના ઉત્પાદનમાં મોટો ઘટાડો થવાની આશંકા છે. 2026માં દેશમાં અંદાજે 14.4 કરોડ ટન ચોખાનું ઉત્પાદન થવાનો અંદાજ છે, જે ગયા વર્ષની સરખામણીએ લગભગ 6.5 ટકા ઓછું છે. 2025માં દેશમાં 15.4 કરોડ ટન ચોખાનું ઉત્પાદન થયું હતું. જો આ અંદાજ સાચો સાબિત થાય તો લગભગ 1 કરોડ ટન ઉત્પાદન ઘટી શકે છે. આ ઘટાડો છેલ્લા 17 વર્ષમાં સૌથી મોટો ઘટાડો બની શકે છે.
Rice Prices May Rise Further: ઓછા વરસાદથી ડાંગરના પાકને મોટો ફટકો
ચોખાના ઉત્પાદનમાં ઘટાડા પાછળ વરસાદની અછત મુખ્ય કારણોમાંનું એક છે. જૂનથી સપ્ટેમ્બર દરમિયાન દેશભરમાં સામાન્ય કરતાં ઓછો વરસાદ નોંધાયો છે. પંજાબ, બિહાર, આંધ્ર પ્રદેશ, હરિયાણા, કર્ણાટક, કેરળ અને તેલંગાણા જેવા મહત્વના ચોખા ઉત્પાદક રાજ્યોમાં વરસાદની અછત વધુ જોવા મળી છે. આ રાજ્યો દેશના ચોખાના ઉત્પાદનમાં મોટો હિસ્સો ધરાવે છે.
આ ઉપરાંત ખરીફ ડાંગરના વાવેતર વિસ્તારમાં પણ ઘટાડો થયો છે. 25 સપ્ટેમ્બર 2026 સુધીમાં ડાંગરનું વાવેતર આશરે 4.31 કરોડ હેક્ટર થયું છે, જ્યારે ગયા વર્ષે આ વિસ્તાર 4.47 કરોડ હેક્ટર હતો. એટલે કે વાવેતર વિસ્તારમાં લગભગ 3.6 ટકાનો ઘટાડો થયો છે.
Rice Prices May Rise Further: પાક પાકવાના સમયે પણ વરસાદ ઓછો
ડાંગરના પાકના મહત્વના તબક્કે વરસાદ ઓછો પડતાં પ્રતિ હેક્ટર ઉત્પાદન પર પણ અસર થવાની આશંકા છે. ખાસ કરીને દક્ષિણ અને પૂર્વ ભારતના કેટલાક વિસ્તારોમાં લાંબા સમય સુધી વરસાદની અછત જોવા મળતાં ઉત્પાદનની સંભાવનાઓ નબળી પડી છે.
જળાશયોમાં પાણીનું સ્તર ઓછું રહેવું પણ આગામી રવિ ડાંગરના વાવેતર માટે ચિંતાનો વિષય છે. 24 સપ્ટેમ્બર સુધી દેશના 178 મહત્વના જળાશયો 70.8 ટકા ભરાયેલા હતા, જ્યારે ગયા વર્ષે આ જ સમયગાળામાં તે 89.7 ટકા ભરાયેલા હતા.
Rice Prices May Rise Further: ઉત્પાદન ઘટવાની આશંકા વચ્ચે ચોખાના ભાવ વધ્યા
ઓછા ઉત્પાદનની આશંકાની અસર બજારમાં દેખાવા લાગી છે. ઉપભોક્તા બાબતોના વિભાગના આંકડા અનુસાર, ચોખાના સરેરાશ ભાવમાં ગયા વર્ષની સરખામણીએ વધારો થયો છે. 27 સપ્ટેમ્બરે ચોખાનો સરેરાશ ભાવ આશરે 45.77 રૂપિયા પ્રતિ કિલો રહ્યો હતો.
કેટલીક પ્રીમિયમ નોન-બાસમતી જાતોના ભાવમાં પણ વધારો નોંધાયો છે. દક્ષિણ ભારતમાં લોકપ્રિય સોના મસૂરીના ભાવમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે, જ્યારે પૂર્વ ભારતમાં વપરાતા સ્વર્ણ ચોખાના ભાવમાં પણ વધારો જોવા મળ્યો છે. બીજી તરફ બાસમતી ડાંગરની મંડીઓમાં આવક શરૂ થતાં તેના ભાવ પણ ગયા વર્ષની સરખામણીએ ઊંચા છે.
Rice Prices May Rise Further: સરકાર પાસે લગભગ 6 કરોડ ટનનો સ્ટોક
જોકે ઉત્પાદન ઘટવાની આશંકા છે, પરંતુ દેશમાં તાત્કાલિક ચોખાની ભારે અછત સર્જાય તેવી સ્થિતિ નથી. તેનું મુખ્ય કારણ સરકાર પાસે રહેલો મોટો અનાજનો સ્ટોક છે.
1 સપ્ટેમ્બર 2026 સુધીમાં સરકારી ભંડારમાં આશરે 5.96 કરોડ ટન ડાંગર અને ચોખાનો જથ્થો ઉપલબ્ધ હતો. સરકારનો 1 ઓક્ટોબર માટેનો નક્કી કરેલો બફર સ્ટોક આશરે 1.03 કરોડ ટન હતો. એટલે ઉપલબ્ધ જથ્થો નિર્ધારિત જરૂરિયાત કરતાં લગભગ છ ગણો વધારે છે.
સરકાર ખેડૂતો પાસેથી MSP પર ડાંગરની ખરીદી કરે છે અને તેને FCIના ગોડાઉનોમાં સંગ્રહિત કરવામાં આવે છે. આ જથ્થાનો ઉપયોગ PDS, કલ્યાણકારી યોજનાઓ, ઇથેનોલ ઉત્પાદન અને અન્ય જરૂરિયાતો માટે થાય છે.
Rice Prices May Rise Further: તો પછી ચોખાની અછતની ચિંતા કેમ?
સરકારી સ્ટોક મોટો હોવા છતાં આખો જથ્થો તરત જ બજારમાં વેચી શકાય તેવો નથી. સરકારી સ્ટોકમાં ડાંગરનો મોટો હિસ્સો છે, જેને મિલિંગ કર્યા બાદ જ ખાવા યોગ્ય ચોખામાં ફેરવી શકાય છે.
આ ઉપરાંત સરકારી જથ્થાનો એક ભાગ જાહેર વિતરણ પ્રણાલી અને મફત અનાજ યોજનાઓ માટે અનામત હોય છે. ચોખાનો નોંધપાત્ર જથ્થો ઇથેનોલના ઉત્પાદન માટે પણ ફાળવવામાં આવે છે.
2025-26માં FCIના સ્ટોકમાંથી ઇથેનોલ ઉત્પાદન માટે લાખો ટન ચોખા ફાળવવામાં આવ્યા હતા. તેથી સરકાર પાસે રહેલો કુલ સ્ટોક અને વાસ્તવમાં સામાન્ય બજારમાં ઉપલબ્ધ થઈ શકે તેવો ચોખાનો જથ્થો એકસરખો નથી.
Rice Prices May Rise Further:વૈશ્વિક બજાર પર પણ પડી શકે અસર
ભારત વિશ્વના સૌથી મોટા ચોખા ઉત્પાદકો અને નિકાસકારોમાંનું એક છે. તેથી ભારતમાં ઉત્પાદન ઘટે અને નિકાસ પર અસર પડે તો વૈશ્વિક બજારમાં પણ તેની અસર થઈ શકે છે. થાઈલેન્ડ અને વિયેતનામ જેવા અન્ય મોટા નિકાસકાર દેશોના ભાવ પણ વૈશ્વિક સપ્લાય અને માંગની સ્થિતિથી પ્રભાવિત થઈ શકે છે.
ચોખાના ભાવમાં વધારો માત્ર ઘરેલુ ગ્રાહકો પૂરતો સીમિત નહીં રહે. ચોખા સાથે જોડાયેલા પશુઆહાર અને પોલ્ટ્રી ઉદ્યોગ પર પણ તેની અસર થઈ શકે છે. ખાસ કરીને તૂટેલા ચોખાનો ઉપયોગ પશુઆહાર બનાવવામાં થાય છે.
ઓક્ટોબરમાં વધુ સ્પષ્ટ ચિત્ર સામે આવશે
હાલમાં ખરીફ ડાંગરની કાપણી અને મંડીઓમાં આવકનો તબક્કો ચાલી રહ્યો છે. ઉત્તર પ્રદેશ, પંજાબ અને હરિયાણા સહિતના વિસ્તારોમાં ઓક્ટોબરના પ્રથમ સપ્તાહથી મંડીઓમાં ડાંગરની આવક વધવાની શક્યતા છે.
આ આવક બાદ વાસ્તવિક ઉત્પાદન અને બજારમાં પુરવઠાની સ્થિતિ અંગે વધુ સ્પષ્ટ ચિત્ર સામે આવશે. જો આવક અપેક્ષા કરતાં સારી રહે તો બાસમતી સહિત કેટલીક જાતોના ભાવમાં ઘટાડો પણ થઈ શકે છે. પરંતુ ખરીફની સાથે રવિ ડાંગરના વાવેતર પર પણ વરસાદ અને જળાશયોમાં પાણીની સ્થિતિની અસર રહેશે.
અર્થાત્, હાલ દેશમાં ચોખાની તાત્કાલિક અછતનો સંકેત નથી, પરંતુ ઓછું ઉત્પાદન, પાણીની અછત, ઇથેનોલ માટેનો ઉપયોગ અને સરકારી સ્ટોકના વિવિધ હેતુઓને કારણે આગામી મહિનાઓમાં ચોખાના ભાવ અને પુરવઠા પર નજર રાખવી મહત્વપૂર્ણ રહેશે.
વધુ સમાચાર વાંચવા માટે અંહી ક્લિક કરો: અમેરિકા-પાકિસ્તાન વચ્ચે વધતા સંપર્કો વચ્ચે વિદેશ મંત્રીનું નિવેદન; ન્યૂયોર્કમાં એશિયા સોસાયટીના કાર્યક્રમમાં વૈશ્વિક રાજનીતિ, ચીન અને 4F સંકટ પર પણ વાત કરી
