Human Life Paramount: દેશભરમાં રખડતા કૂતરાઓના વધતા આતંક અને હુમલાઓ પર સુપ્રીમ કોર્ટે એક મોટો અને મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપ્યો છે. મંગળવારે સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે, જે કૂતરાઓ અત્યંત ખતરનાક અને ગંભીર રીતે બીમાર હોય તેમને ઇન્જેક્શન આપીને (દયા મૃત્યુ – Euthanasia) મારી શકાય છે. કોર્ટે ભારપૂર્વક કહ્યું કે, “ગરીમા સાથે જીવન જીવવાના અધિકારમાં કૂતરાઓના ડર કે જોખમ વિના મુક્તપણે જીવવાનો અધિકાર પણ સામેલ છે અને માનવ જીવનનું રક્ષણ કરવું સૌથી વધુ મહત્વપૂર્ણ છે.”
જસ્ટિસ વિક્રમ નાથ, જસ્ટિસ સંદીપ મહેતા અને જસ્ટિસ એન.વી. અંજારિયાની બેન્ચે આ મામલે ડોગ લવર્સ અને વિવિધ NGO દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી તમામ અરજીઓને ફગાવી દીધી છે. કોર્ટે કડક વલણ અપનાવતા આદેશ આપ્યો છે કે, જે પણ સરકારી અધિકારી આ નિર્દેશોનું ઉલ્લંઘન કરશે, તેમની સામે કોર્ટની અવમાનના (Contempt of Court) નો કેસ ચલાવવામાં આવશે.
Human Life Paramount: ‘અમારી વાતને મજાક ન સમજો‘: તંત્રની નિષ્ફળતા પર કોર્ટ નારાજ
સુપ્રીમ કોર્ટે અગાઉની સુનાવણીઓમાં વહીવટી તંત્રની ઢીલી નીતિઓ પર ભારે નારાજગી વ્યક્ત કરી હતી. કોર્ટે કહ્યું હતું કે, “અમારી ટિપ્પણીઓને મજાક સમજવી ભૂલભરેલી રહેશે. વર્તમાન વ્યવસ્થામાં તંત્રની નિષ્ફળતા સ્પષ્ટ દેખાઈ રહી છે.” કોર્ટે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે જો રખડતા કૂતરાના હુમલામાં કોઈ વ્યક્તિ ઘાયલ થાય કે મૃત્યુ પામે, તો નગરપાલિકાની સાથે-સાથે તે કૂતરાને રસ્તા પર ખવડાવનારા (Dog Feeders) ની જવાબદારી પણ નક્કી થઈ શકે છે.
Human Life Paramount: આંકડા ચોંકાવનારા: દેશભરમાં કૂતરા કરડવાના કિસ્સાઓમાં ભયજનક ઉછાળો
અદાલતે સુનાવણી દરમિયાન દેશના વિવિધ ભાગોમાંથી આવેલા ભયાનક આંકડાઓ નોંધ્યા હતા:
- રાજસ્થાન (શ્રીગંગાનગર): માત્ર એક જ મહિનામાં કૂતરા કરડવાના 1,084 કિસ્સા નોંધાયા, જેમાં નાના બાળકોના ચહેરા પર ઊંડા ઘા અને ગંભીર ઇજાઓ થઈ હતી.
- તમિલનાડુ: વર્ષના શરૂઆતના માત્ર ચાર મહિનામાં જ અંદાજે 2 લાખ જેટલા કૂતરા કરડવાના કેસ સામે આવ્યા હતા. કોર્ટે ટિપ્પણી કરી કે આ નુકસાન અને સામાન્ય જનતાના ડરને માત્ર આંકડાઓમાં માપી શકાય નહીં.
Human Life Paramount: સુપ્રીમ કોર્ટના 10 મુખ્ય નિર્દેશો
- દયા મૃત્યુ (Euthanasia): હડકવાથી સંક્રમિત અથવા અત્યંત હિંસક અને ખતરનાક કૂતરાઓના કિસ્સામાં કાયદા હેઠળ જરૂર પડ્યે દયા મૃત્યુ જેવા પગલાં લઈ શકાશે.
- ABC સેન્ટરની સ્થાપના: દેશના દરેક જિલ્લામાં ઓછામાં ઓછું એક સંપૂર્ણ કાર્યરત એનિમલ બર્થ કન્ટ્રોલ (ABC) સેન્ટર બનાવવું ફરજિયાત રહેશે.
- સેન્ટરોની સંખ્યામાં વધારો: વધુ વસ્તી ગીચતા ધરાવતા વિસ્તારોમાં જરૂરિયાત મુજબ આવા સેન્ટરો વધારવા પડશે.
- નિયમોનું કડક પાલન: રાજ્ય સરકારોએ પશુ કલ્યાણ બોર્ડ (AWBI) ના નિયમોને જમીની સ્તરે મજબૂતીથી લાગુ કરવા પડશે.
- જાહેર સ્થળોએ કડકાઈ: શાળા, હોસ્પિટલ, બસ સ્ટેન્ડ અને રેલ્વે સ્ટેશન જેવા જાહેર સ્થળો પર સુરક્ષા નિયમો નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં લાગુ કરવા.
- દવાઓની ઉપલબ્ધતા: દેશભરમાં હડકવા વિરોધી (Anti-Rabies) દવાઓનો પૂરતો જથ્થો હંમેશા ઉપલબ્ધ રાખવો પડશે.
- નેશનલ હાઈવે પર નજર: હાઈવે પર રખડતા પશુઓની સમસ્યા ઉકેલવા માટે NHAI (નેશનલ હાઈવે ઓથોરિટી) એ મોનિટરિંગ અને સંકલન વ્યવસ્થા ઊભી કરવી પડશે.
- અધિકારીઓને રક્ષણ: કોર્ટના આદેશોનું પાલન કરાવતા સરકારી કે મ્યુનિસિપલ અધિકારીઓ સામે સામાન્ય રીતે FIR કે બળજબરીભરી કાર્યવાહીથી કાનૂની રક્ષણ મળશે.
- જાહેર સ્થળો પરથી હટાવવા: અગાઉ નવેમ્બર 2025 માં અપાયેલા આદેશ મુજબ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ અને હોસ્પિટલોની આસપાસથી રખડતા કૂતરાઓને હટાવી શેલ્ટર હોમમાં રાખવા અને ત્યાંથી પાછા ન છોડવા.
- સમયબદ્ધ અમલીકરણ: તમામ વચગાળાના અને વર્તમાન આદેશોનો જમીની સ્તરે સંપૂર્ણ અમલ થાય તે જોવાની જવાબદારી રાજ્યોના મુખ્ય સચિવોની રહેશે.
Human Life Paramount: સુનાવણી દરમિયાન કોર્ટના રસપ્રદ કિસ્સા
- અભિનેત્રી શર્મિલા ટાગોરના વકીલને ફટકાર: સુનાવણી દરમિયાન એક્ટ્રેસ શર્મિલા ટાગોરના વકીલે દિલ્હી AIIMS ના ‘ગોલ્ડી’ નામના શાંત કૂતરાનું ઉદાહરણ આપી દલીલ કરી કે બધા કૂતરા આક્રમક નથી હોતા. આના પર કોર્ટે વકીલને ઝાટકતા કહ્યું, “આવા કૂતરાઓને સારા બતાવવાની કે મહાન સાબિત કરવાની કોશિશ ન કરો.”
- જસ્ટિસનો અંગત અનુભવ: જ્યારે એક વકીલે એવી દલીલ કરી કે કૂતરા માણસોનો ડર ઓળખીને કરડે છે એ વાત ખોટી છે, ત્યારે જસ્ટિસ નાથે વકીલને ટોકતા કહ્યું, “તમારું માથું ન હલાવો, આ વાત હું મારા પર્સનલ અનુભવથી કહી રહ્યો છું.”
કેસની પૃષ્ઠભૂમિ
આ મામલે સુપ્રીમ કોર્ટે 28 જુલાઈ 2025ના રોજ દેશભરમાં કૂતરાઓના હુમલાથી થતા મોત મામલે આપમેળે (Suo Motu) સંજ્ઞાન લીધું હતું. અગાઉ કોર્ટે દિલ્હી-NCR માંથી તમામ કૂતરાઓને શેલ્ટર હોમમાં મોકલવાનો આદેશ કર્યો હતો, જેમાં બાદમાં ફેરફાર કરીને બિન-આક્રમક કૂતરાઓને વેક્સિનેશન પછી પાછા છોડવાની મંજૂરી અપાઈ હતી. જોકે, હાઈવે, હોસ્પિટલ અને શાળાઓ જેવી સંવેદનશીલ જગ્યાઓ પરથી કૂતરા દૂર રાખવાના કડક વલણને કોર્ટે અકબંધ રાખ્યું છે.
વધુ સમાચાર વાંચવા માટે અંહી ક્લિક કરો: 5 દિવસમાં બીજી વખત પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ વધ્યા, સામાન્ય જનતાનું બજેટ ખોરવાશે
