Social media and Democracy: સોશિયલ મીડિયા આજના સમયમાં માત્ર મનોરંજન કે સંવાદનું માધ્યમ રહ્યું નથી, પરંતુ લોકોના રાજકીય વિચારો, જાહેર ચર્ચા અને લોકશાહી પ્રક્રિયા પર પણ તેનો મોટો પ્રભાવ જોવા મળી રહ્યો છે. ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, એક્સ, યુટ્યુબ, વોટ્સએપ અને ટિકટોક જેવા પ્લેટફોર્મ દ્વારા લોકો પોતાના વિચારો વ્યક્ત કરી શકે છે, વિવિધ મુદ્દાઓ અંગે માહિતી મેળવી શકે છે અને જાહેર જીવન સાથે સીધા જોડાઈ શકે છે. જોકે, સોશિયલ મીડિયાના વધતા પ્રભાવ સાથે ખોટી માહિતી, રાજકીય ધ્રુવીકરણ અને ગેરમાર્ગે દોરતી સામગ્રી અંગેની ચિંતા પણ સતત વધી રહી છે.
તાજેતરના પ્યુ રિસર્ચ સેન્ટરના 37 દેશોના સર્વેમાં સોશિયલ મીડિયા અને લોકશાહી વચ્ચેના સંબંધ અંગે લોકોના મિશ્ર અભિપ્રાય સામે આવ્યા છે. સર્વે મુજબ, વિશ્વના 55 ટકા લોકોએ સોશિયલ મીડિયાને લોકશાહી માટે લાભદાયક ગણાવ્યું છે. બીજી તરફ, 35 ટકા લોકોએ સોશિયલ મીડિયા લોકશાહી માટે નુકસાનકારક હોવાનું જણાવ્યું છે. આ આંકડા દર્શાવે છે કે વિશ્વભરમાં સોશિયલ મીડિયાની ભૂમિકા અંગે એકમત નથી અને અલગ-અલગ દેશોમાં લોકોના અનુભવો તથા અભિપ્રાયો જુદા છે.
Social media and Democracy: ભારતમાં સોશિયલ મીડિયા પ્રત્યે સકારાત્મક અભિપ્રાય
ભારતની વાત કરીએ તો સર્વેમાં સોશિયલ મીડિયાને લઈને લોકોનો અભિપ્રાય અન્ય ઘણા દેશોની સરખામણીએ વધુ સકારાત્મક જોવા મળ્યો છે. ભારતમાં 66 ટકા લોકોએ સોશિયલ મીડિયાને લોકશાહી માટે લાભદાયક ગણાવ્યું છે. જ્યારે 23 ટકા લોકોએ તેને લોકશાહી માટે નુકસાનકારક ગણાવ્યું છે.
ભારતમાં સોશિયલ મીડિયા છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં રાજકીય અને સામાજિક ચર્ચાનું મહત્વનું માધ્યમ બની ગયું છે. ચૂંટણીથી લઈને સરકારી યોજનાઓ, સામાજિક મુદ્દાઓ અને જાહેર પ્રશ્નો સુધી અનેક વિષયો પર લોકો સોશિયલ મીડિયા મારફતે પોતાની વાત રજૂ કરે છે. સામાન્ય નાગરિકો માટે પણ પોતાની સમસ્યા અને અભિપ્રાય મોટા વર્ગ સુધી પહોંચાડવાનું સોશિયલ મીડિયા એક સરળ માધ્યમ બન્યું છે.
Social media and Democracy: ખોટી માહિતી અંગે ભારતીયોમાં ચિંતા
સોશિયલ મીડિયાના સકારાત્મક પાસાં હોવા છતાં ભારતમાં તેના નકારાત્મક પ્રભાવ અંગે પણ ચિંતા જોવા મળી છે. સર્વે મુજબ, 62 ટકા ભારતીયો માને છે કે સોશિયલ મીડિયા ખોટી માહિતી ફેલાવવાથી લોકોને ગેરમાર્ગે દોરવાનું વધુ સરળ બનાવે છે.
આ ચિંતા ખાસ કરીને સોશિયલ મીડિયા પર ઝડપથી ફેલાતી અપ્રમાણિત માહિતી સાથે જોડાયેલી છે. કોઈપણ સમાચાર અથવા દાવાની સત્યતા ચકાસ્યા વિના તેને આગળ મોકલવાથી ખોટી માહિતી મોટી સંખ્યામાં લોકો સુધી પહોંચી શકે છે. રાજકીય મુદ્દાઓમાં આવી માહિતી લોકોના અભિપ્રાયને પણ પ્રભાવિત કરી શકે છે.
Social media and Democracy: રાજકીય ધ્રુવીકરણ પણ મોટો મુદ્દો
સર્વેમાં સોશિયલ મીડિયા અને રાજકીય ધ્રુવીકરણ વચ્ચેના સંબંધ અંગે પણ મહત્વપૂર્ણ અભિપ્રાય સામે આવ્યો છે. 51 ટકા ભારતીયોનું માનવું છે કે સોશિયલ મીડિયા રાજકીય વિભાજન વધારવાનું કામ કરે છે.
સોશિયલ મીડિયા પર લોકો ઘણીવાર પોતાના વિચારો સાથે મેળ ખાતી માહિતી જ જોતા રહે છે. પરિણામે અલગ મત ધરાવતા લોકો વચ્ચે ચર્ચા કરતાં વિવાદ અને મતભેદ વધવાની શક્યતા રહે છે. રાજકીય પક્ષો, નેતાઓ અને સમર્થકો વચ્ચેની ચર્ચાઓ પણ ઘણી વખત સોશિયલ મીડિયા પર વધુ તીવ્ર સ્વરૂપ ધારણ કરતી જોવા મળે છે.
Social media and Democracy: વિકસિત દેશોમાં નકારાત્મક અભિપ્રાય વધુ
સર્વેના આંકડા દર્શાવે છે કે અમેરિકા, કેનેડા અને જર્મની જેવા દેશોમાં સોશિયલ મીડિયા અંગે નકારાત્મક અભિપ્રાય નોંધપાત્ર છે. અમેરિકામાં 64 ટકા, કેનેડામાં 65 ટકા અને જર્મનીમાં 61 ટકા લોકોએ સોશિયલ મીડિયાને લોકશાહી માટે નકારાત્મક ગણાવ્યું છે. નેધરલેન્ડ્સમાં તો 70 ટકાથી વધુ લોકોએ સોશિયલ મીડિયાને લોકશાહી માટે નુકસાનકારક ગણાવ્યું છે.
આ આંકડાઓ દર્શાવે છે કે સોશિયલ મીડિયાની લોકશાહી પર થતી અસર અંગે દેશ પ્રમાણે મોટો તફાવત જોવા મળે છે. કેટલાક દેશોમાં લોકો તેને નાગરિક ભાગીદારી અને અભિવ્યક્તિનું શક્તિશાળી માધ્યમ માને છે, જ્યારે અન્ય દેશોમાં ખોટી માહિતી અને રાજકીય વિભાજન અંગેની ચિંતા વધુ જોવા મળે છે.
Social media and Democracy: સોશિયલ મીડિયા માટે સંતુલિત અભિગમ જરૂરી
સોશિયલ મીડિયા લોકશાહીમાં સામાન્ય નાગરિકનો અવાજ વધુ મજબૂત બનાવી શકે છે, પરંતુ તેની સાથે જવાબદારી પણ એટલી જ જરૂરી છે. કોઈપણ માહિતી શેર કરતા પહેલાં તેની સત્યતા તપાસવી, અપ્રમાણિત દાવાઓથી દૂર રહેવું અને અલગ મત ધરાવતા લોકો પ્રત્યે સંવાદ જાળવવો જરૂરી છે.
37 દેશોના સર્વેના આંકડા એક મહત્વપૂર્ણ સંદેશ આપે છે કે સોશિયલ મીડિયા પોતે સંપૂર્ણપણે આશીર્વાદ કે આફત નથી. તેનો લોકશાહી પર પડતો પ્રભાવ તેનો ઉપયોગ કેવી રીતે થાય છે તેના પર ઘણો આધાર રાખે છે. એક તરફ તે લોકોને અવાજ આપે છે અને જાહેર ચર્ચામાં ભાગ લેવાની તક આપે છે, તો બીજી તરફ ખોટી માહિતી અને રાજકીય ધ્રુવીકરણ જેવી સમસ્યાઓ ઊભી કરી શકે છે. તેથી સોશિયલ મીડિયાનો જવાબદાર અને સમજદારીપૂર્વકનો ઉપયોગ લોકશાહી માટે વધુ લાભદાયક બની શકે છે.
વધુ સમાચાર વાંચવા માટે અંહી ક્લિક કરો
