2026 Nobel Prize in Chemistry: 2026નો નોબેલ પુરસ્કાર રસાયણશાસ્ત્ર માટે ફ્રાન્સના વૈજ્ઞાનિક હેનરી બી. કાગન અને જાપાનના વૈજ્ઞાનિક કેન્સો સોઈને એનાયત કરવામાં આવ્યો છે. બંને વૈજ્ઞાનિકોને અસમપ્રમાણ ઓર્ગેનિક સિન્થેસિસમાં નોન-લિનિયર ઇફેક્ટ્સ અને ઓટોકેટાલિસિસની શોધ માટે સન્માનિત કરવામાં આવ્યા છે. તેમની શોધે અણુઓના ‘મિરર ઈમેજ’ સ્વરૂપ અંગેના લાંબા સમયથી ચાલતા વૈજ્ઞાનિક પ્રશ્નને સમજવામાં મહત્વપૂર્ણ ફાળો આપ્યો છે.
2026 Nobel Prize in Chemistry: શું છે અણુઓની મિરર ઈમેજ?
કેટલાક અણુઓ બે અલગ સ્વરૂપમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે, જે એકબીજાની મિરર ઈમેજ જેવા હોય છે. તેને સરળ રીતે સમજવા માટે ડાબા અને જમણા હાથનું ઉદાહરણ લઈ શકાય. બંને હાથ દેખાવમાં સમાન છે, પરંતુ એકબીજા પર સંપૂર્ણ રીતે બેસતા નથી.
રસાયણશાસ્ત્રમાં આવા અણુઓને ચિરલ (Chiral) molecules કહેવામાં આવે છે. જીવંત સજીવોમાં કેટલાક અણુઓના બે સંભવિત સ્વરૂપમાંથી મુખ્યત્વે માત્ર એક જ સ્વરૂપ જોવા મળે છે. આ ઘટનાને હોમોકાયરાલિટી (Homochirality) સાથે જોડવામાં આવે છે.
2026 Nobel Prize in Chemistry: હેનરી કાગનનું મહત્વપૂર્ણ યોગદાન
હેનરી કાગને 1986માં એવી મહત્વપૂર્ણ શોધ કરી હતી, જેના કારણે રાસાયણિક પ્રતિક્રિયામાં બે મિરર-ઈમેજ સ્વરૂપોમાંથી એકનું પ્રમાણ બીજા કરતાં વધુ બનાવવું શક્ય બન્યું. આ કાર્યએ વૈજ્ઞાનિકોને અણુના ચોક્કસ સ્વરૂપને પસંદગીપૂર્વક બનાવવાની દિશામાં મહત્વપૂર્ણ આધાર આપ્યો.
2026 Nobel Prize in Chemistry: કેન્સો સોઈએ શોધને વધુ આગળ વધારી
કેન્સો સોઈએ કાગનના કામને આગળ વધાર્યું. 1995માં તેમણે એવી પ્રતિક્રિયા દર્શાવી જેમાં એક મિરર-ઈમેજ સ્વરૂપને આગળ વધારવાની ક્ષમતા હતી. ત્યારબાદ 2003માં તેમણે એવી ઓટોકેટાલિટિક પ્રક્રિયા દર્શાવી જેમાં એક જ પ્રકારના અણુના નિર્માણને અત્યંત ઊંચી પસંદગી સાથે આગળ વધારી શકાય છે.
2026 Nobel Prize in Chemistry: દવાઓ બનાવવામાં કેમ મહત્વપૂર્ણ?
આ શોધનું મહત્વ માત્ર રસાયણશાસ્ત્ર પૂરતું સીમિત નથી. દવાઓમાં અણુનું ચોક્કસ સ્વરૂપ ખૂબ મહત્વનું હોય છે, કારણ કે બે મિરર-ઈમેજ સ્વરૂપો શરીરમાં અલગ રીતે વર્તી શકે છે. તેથી કોઈ દવામાં જરૂરી મોલેક્યુલર સ્વરૂપને વધુ ચોકસાઈથી તૈયાર કરવાની ક્ષમતા ફાર્માસ્યુટિકલ સંશોધન અને દવા બનાવવાની પ્રક્રિયામાં ઉપયોગી બની શકે છે.
નોબેલ પુરસ્કારની રકમ
કાગન અને સોઈ બંને નોબેલ પુરસ્કારની કુલ 12 મિલિયન સ્વીડિશ ક્રોનરની રકમમાં સમાન હિસ્સો મેળવશે. નોબેલ પુરસ્કાર સમારોહ 10 ડિસેમ્બર 2026ના રોજ સ્ટોકહોમમાં યોજાશે, જ્યાં વિજેતાઓને મેડલ અને ડિપ્લોમા પણ આપવામાં આવશે.
નોંધ: તમારી આપેલી માહિતીમાં 1995 અને 2003ના સોઈના કાર્ય વિશેનો મુખ્ય મુદ્દો સાચી દિશામાં છે, પરંતુ ચોક્કસ વૈજ્ઞાનિક વર્ણનને ઉપરના સત્તાવાર રીતે રિપોર્ટ થયેલા “non-linear effects” અને “autocatalysis”ના શબ્દોમાં રજૂ કરવું વધુ યોગ્ય છે.
વધુ સમાચાર વાંચવા માટે અંહી ક્લિક કરો: 10 હજારથી વધુ મહેસૂલી કર્મચારીઓ આજથી હડતાળ પર: 14 માંગણીઓનો ઉકેલ નહીં આવતા નિર્ણય
