આવકવેરા વિભાગે ભારતીય ક્રિકેટ ટીમની સ્પોન્સર કંપની ‘ડ્રીમ 11’ને અંદાજે 17 હજાર કરોડ રૂપિયાનો ટેક્સ જમા કરવા માટે નોટિસ આપી છે.ડ્રીમ 11’એ આ નોટિસને મુંબઈ હાઈકોર્ટમાં પડકારી છે અને આટલી મોટી રકમ ટેક્સ ની માંગ કરી છે.ટેક્સ નોટિસ મળ્યાના સમાચાર બાદ ‘ડ્રીમ 11’ના શેરના ભાવમાં ઘટાડો થયો હતો. યાદ રાખો કે ભારત સરકારે ઓનલાઈન જુગાર અને કેસિનો વગેરે પર 28 ટકા ટેક્સ લાદ્યો છે.આવકવેરા અધિકારીઓનું કહેવું છે કે ‘ડ્રીમ 11’ની સહયોગી કંપનીઓ જુગારની સેવાઓ ચલાવી રહી હતી, તેથી તે કંપનીઓએ તેમની કુલ આવક પર 28 ટકા ટેક્સ ચૂકવવો પડશે
‘ડ્રીમ 11’ પર ટેક્સ નોટિસ પછી ઘણા યુઝર્સે સોશિયલ મીડિયા પર કોમેન્ટ કરી અને લખ્યું કે આ પહેલીવાર નથી જ્યારે ભારતીય ક્રિકેટ ટીમને સ્પોન્સર કરતી કંપની મુશ્કેલીમાં હોય. અગાઉના પ્રાયોજકોની સ્થિતિ શું છે? ભારતીય ક્રિકેટ ટીમને સ્પોન્સર કર્યા પછી છેલ્લા પંદર વર્ષમાં ઘણી વખત કંપનીઓ ખરાબ સમયમાંથી પસાર થઈ છે. લાંબા સમય સુધી ક્રિકેટ ટીમને સ્પોન્સર કરતી કંપની ‘સહારા ઈન્ડિયા’ હવે નાદાર થઈ ગઈ છે. કંપનીના સાચા આંકડા છુપાવવા અને ગ્રાહકો સાથે છેતરપિંડી કરવાના આરોપમાં તેના માલિકને જેલમાં રહેવું પડ્યું હતું. એ જ રીતે ‘સ્ટાર સ્પોર્ટ્સ’ ચેનલે પણ લાંબા સમયથી ભારતીય ક્રિકેટ ટીમને સ્પોન્સર કરી હતી. તેણે તે સમયે ક્રિકેટના ઈતિહાસમાં સૌથી મોટી બોલી લગાવીને ક્રિકેટ મેચના પ્રસારણના સૌથી મોટા અધિકારો મેળવી લીધા હતા.પરંતુ બાદમાં સ્ટાર સ્પોર્ટ્સ પણ પડી ભાંગ્યું હતું.
ચીનની મોબાઈલ કંપની ‘ઓપ્પો’એ પણ થોડા સમય માટે ભારતીય ક્રિકેટ ટીમને સ્પોન્સર કરી હતી, પરંતુ ચીન સાથે ભારતના સંબંધો બગડ્યા બાદ ભારતમાં ચાઈનીઝ સામાનનો બહિષ્કાર શરૂ થયો, જેના કારણે આ કંપનીની પણ હાલત ખરાબ છે. આ સમય દરમિયાન, બીજી કંપની ‘Byju’s ખૂબ જ ઉત્સાહ સાથે ક્રિકેટ સ્પોન્સરશિપના ક્ષેત્રમાં પ્રવેશી હતી. શરૂઆતમાં આ કંપની ખૂબ જ ઝડપથી વિકસી રહી હતી અને બોલિવૂડ અભિનેતા શાહરૂખ ખાન તેનો બ્રાન્ડ એમ્બેસેડર હતો. પાછળથી ખબર પડી કે આ કંપનીએ તેની વાસ્તવિક કિંમત કરતાં અનેક ગણી વધુ સંપત્તિ દર્શાવી હતી.આ કંપની પણ હવે મુશ્કેલ પરિસ્થિતિનો શિકાર છે.અને હવે ક્રિકેટ ટીમની નવી સ્પોન્સર કંપની ‘ડ્રીમ 11’ને હજારો કરોડ રૂપિયાની ટેક્સ નોટિસ મળી છે. આ પછી તેના શેર પણ ઘટી રહ્યા છે.
પૈસા વિના જોખમ લેતી કંપનીઓ
ભારતમાં ક્રિકેટ ખૂબ જ લોકપ્રિય છે અને રાષ્ટ્રીય ટીમના ક્રિકેટરો સામાન્ય લોકો માટે હીરોનો દરજ્જો ધરાવે છે.ભારતની મોટી કંપનીઓ આ ખેલાડીઓને જાહેરાત માટે તેમના બ્રાન્ડ એમ્બેસેડર બનાવવા માટે મોટી રકમ ચૂકવવા તૈયાર છે.સ્પોર્ટ્સ વિશ્લેષક જસવિન્દર સિદ્ધુ કહે છે, “એ નોંધવા જેવું છે કે અમે જે કંપનીઓ વિશે વાત કરી રહ્યા છીએ તે તેમની જાહેરાતો માટે ક્રિકેટરોને બજાર મૂલ્ય કરતાં વધુ પૈસા ચૂકવે છે.””વિચાર એ છે કે કોઈપણ ક્રિકેટર સાથે સંકળાયેલા પછી, તે કંપનીને તરત જ લાઈમલાઈટ મળે છે અને આનાથી બજારમાંથી પૈસા એકત્રિત કરવામાં પણ સરળતા રહે છે, પરંતુ થોડા સમય પછી ખ્યાલ આવે છે કે ક્રિકેટર અને ક્રિકેટ પર ખર્ચવામાં આવેલા પૈસા ખૂબ જ હતા. અને બજાર મૂલ્ય તેની સાથે સુસંગત ન હતું.” તેણે કહ્યું, “કોવિડ રોગચાળા પછી આખું બજાર બદલાઈ ગયું છે. ઘણી કંપનીઓ આ સમજવામાં નિષ્ફળ રહી છે. આ કારણે જે કંપનીઓ ક્રિકેટ અને ક્રિકેટરો પર વધુ નાણાંનું રોકાણ કરે છે તે ધ્વસ્ત થઈ જાય છે.
” શા માટે કંપનીઓ ક્રિકેટરોને બ્રાન્ડ એમ્બેસેડર બનાવે છે?
પ્રખ્યાત સ્પોર્ટ્સ જર્નાલિસ્ટ પ્રદીપ મેગેઝિન કહે છે, “દરેક બ્રાન્ડ ઇચ્છે છે કે તેનો સામાન સામાન્ય લોકોની અપેક્ષાઓ પર ખરો. તેઓ ફિલ્મ સ્ટાર્સને પોતાના બ્રાન્ડ એમ્બેસેડર બનાવે છે અને જાહેરાતો માટે ક્રિકેટરોનો ઉપયોગ કરે છે.” તે કહે છે, “ક્રિકેટ સ્ટાર્સ ભલે તે વિરાટ કોહલી હોય, ધોની હોય કે તેંડુલકર હોય… આ મોટા નામો છે. કંપનીઓ વિચારે છે કે જો તેઓ તેમના માલની જાહેરાત કરશે તો તેમની પ્રોડક્ટ વધુ વેચાશે પરંતુ એવું જોવામાં આવ્યું છે કે ઘણી કંપનીઓ મજબૂત નથી.”મેગેઝિન કહે છે, “તે જોખમ લે છે. ક્રિકેટરો ખૂબ ઊંચી ફી લે છે. ટોચના ક્રિકેટરો બ્રાન્ડ એમ્બેસેડર બનવા માટે કરોડો રૂપિયા ચાર્જ કરે છે. પ્રારંભિક રોકાણ ઘણું મોટું હોય છે અને તેનો ફાયદો તાત્કાલિક નથી હોતો.”તે કહે છે, “જો કંપની આર્થિક રીતે મજબૂત ન હોય તો તેના ડૂબી જવાનો ભય છે.
સેમસંગ, એલજી અને પેટીએમ જેવી મોટી કંપનીઓ આ બાબતમાં સફળ રહી હતી. અડધી કંપનીઓ ડૂબતી નથી કારણ કે ક્રિકેટને બનાવવામાં કોઈ નુકસાન નથી. બ્રાન્ડ એમ્બેસેડર. “તેના બદલે, તેઓ ડૂબી જાય છે કારણ કે તેમની પાસે એટલા પૈસા નથી અને તેઓ જોખમ લે છે.” મોટી કંપનીઓ તેમના ઉત્પાદનોની જાહેરાત માટે પ્રખ્યાત ભારતીય ક્રિકેટરો તેમજ વિદેશી ખેલાડીઓનો ઉપયોગ કરે છે. આ જાહેરાતો લોકોમાં ખૂબ જ લોકપ્રિય છે અને ક્રિકેટર સાથે સંકળાયેલા હોવાને કારણે તેમની બ્રાન્ડ વેલ્યુ પણ વધે છે.માત્ર કેટલાક ટોચના ફિલ્મ સ્ટાર્સ જ જાહેરાતોમાં ક્રિકેટરોને મેચ કરી શકે છે.ભારતીય ખેલાડીઓ ક્રિકેટની દુનિયામાં સૌથી વધુ કમાણી કરનારા ખેલાડીઓ છે. ભારતીય ક્રિકેટ બોર્ડ વિશ્વનું સૌથી ધનિક ક્રિકેટ બોર્ડ પણ છે.
