Supreme Court:દેશના સંઘવાદ, સત્તાઓના વિભાજન અને બંધારણીય પદાધિકારીઓની જવાબદારી સંબંધિત મોટા મુદ્દે આજે સુપ્રીમ કોર્ટે મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપ્યો છે. રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુ દ્વારા મોકલાયેલા 14 બંધારણીય પ્રશ્નો પર પાંચ જજોની બંધારણીય બેન્ચે સ્પષ્ટ કર્યું કે કોઈ પણ કોર્ટ રાષ્ટ્રપતિ અથવા રાજ્યપાલને બિલ પર પગલું ભરવા માટે સમયમર્યાદા નક્કી કરી શકતી નથી.
જો કે, કોર્ટે સાથે જ ઉમેર્યું કે રાજ્યપાલ અથવા રાષ્ટ્રપતિ બિલોને અનિશ્ચિતકાળ સુધી પેન્ડિંગ પણ રાખી શકે નહીં, કારણ કે તે લોકશાહી અને સંઘવાદના સિદ્ધાંતોના વિરુદ્ધ છે.
Supreme Court:સમયમર્યાદા નક્કી કરવી બંધારણીય રીતે યોગ્ય નહીં
ચીફ જસ્ટિસ બી.આર. ગવઈની અધ્યક્ષતા હેઠળની બેન્ચે જણાવ્યું કે—
- રાજ્યપાલ પાસે માત્ર ત્રણ વિકલ્પ જ હોય છે:
1️⃣ બિલને મંજૂરી આપવી
2️⃣ બિલને પુનર્વિચારણા માટે વિધાનસભા પાસે પાછું મોકલવું
3️⃣ બિલને રાષ્ટ્રપતિને મોકલવું - આ ત્રણ સિવાય “બિલને અનિશ્ચિત સમય સુધી રોકી રાખવાનો” કોઈ ચોથો વિકલ્પ બંધારણમાં નક્કી નથી.
- તેથી રાજ્યપાલો અને રાષ્ટ્રપતિએ **‘સંવાદ અને સહકાર’**ની ભાવના સાથે કામ કરવું જોઈએ, નહી કે નિર્ણયને અનાવશ્યક રીતે લંબાવવો જોઈએ.
કોર્ટએ પોતાના અગાઉના તે histórico ચુકાદાને પણ રદ કર્યો જેમાં રાષ્ટ્રપતિ અને રાજ્યપાલને બિલો પર ત્રણ મહિનાની અંદર નિર્ણય લેવા ફરજિયાત કરવામાં આવ્યા હતા.
Supreme Court:રાજ્યપાલ-રાષ્ટ્રપતિની સત્તાઓ પર સ્પષ્ટતા
સુપ્રીમ કોર્ટે આ મુદ્દે કહ્યું—
- રાજ્યપાલ બિલને બિનસીમિત સમય સુધી રાખી શકે નહીં, કારણ કે તે વિધાનસભાની ઈચ્છા અને સંઘવાદની ભાવનાનો ભંગ છે.
- છતાં પણ, ન્યાયપાલિકા તેમના માટે સમયમર્યાદા નક્કી કરી શકતી નથી, કારણ કે તે ‘સત્તાઓના વિભાજન’ના સિદ્ધાંત વિરુદ્ધ છે.
- કોર્ટ તે સમયે જ હસ્તક્ષેપ કરી શકે જ્યારે રાજ્યપાલ અથવા રાષ્ટ્રપતિની કાર્યવાહી બંધારણીય પ્રક્રિયાના વિરુદ્ધ હોય.
Supreme Court:રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુએ પૂછેલા 14 મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્નો
રાષ્ટ્રપતિએ કલમ 143(1) હેઠળ સુપ્રીમ કોર્ટને 14 પ્રશ્નો મોકલ્યા હતા, જેમાં મુખ્ય મુદ્દાઓ હતા:
- રાજ્યપાલોની સીમિત સત્તાઓ શું છે?
- રાજ્યપાલ અથવા રાષ્ટ્રપતિનો “વિવેકાધિકાર” ક્યારે ન્યાયિક સમીક્ષા હેઠળ આવે?
- બિલો પર સમયમર્યાદા લાગુ કરી શકાય?
- શું કોર્ટ રાજ્યપાલ/રાષ્ટ્રપતિના નિર્ણયને બદલી શકે?
- રાજ્યપાલ બિલને પેન્ડિંગ રાખે તો તેનો કાયદાકીય અર્થ શું?
સુપ્રીમ કોર્ટએ આ પ્રશ્નોમાંથી મોટા ભાગના મુદ્દે પોતાના અભિપ્રાયો સ્પષ્ટ કર્યા.
Supreme Court:વિવાદ કેવી રીતે શરૂ થયો?
આ આખો વિવાદ ત્યારે ઉપજ્યો હતો જ્યારે તમિલનાડુ સરકારે રાજ્યપાલ આર.એન. રવિ સામે ફરિયાદ કરી હતી કે તેમણે તેમના રાજ્યનાં અનેક અગત્યનાં બિલોને મહિનાઓ સુધી પેન્ડિંગ રાખ્યાં હતા.
ત્યારબાદ સુપ્રીમ કોર્ટે પ્રથમ વખત રાજ્યપાલ-રાષ્ટ્રપતિ માટે ત્રણ મહિનાની સમયમર્યાદા નક્કી કરી, પરંતુ આજે બનેન્ચે તેને બંધારણીય રીતે અયોગ્ય ગણાવી પાછું ખેંચી લીધું.
કોર્ટનો ભાર: “કેબિનેટ ડ્રાઈવરની સીટ પર છે”
કોર્ટએ સ્પષ્ટ કર્યું—
- ચૂંટાયેલી સરકાર એટલે કે મંત્રીમંડળ મુખ્ય નિર્ણયકારી છે.
- રાજ્યપાલ અથવા રાષ્ટ્રપતિ માત્ર વિધેયક પ્રક્રિયા સરળ બનાવવા માટે છે.
- બિલોને અનાવશ્યક રીતે રોકવું “ફેડરલ માળખાને નબળું કરે છે”.
નિષ્કર્ષ
સુપ્રીમ કોર્ટના આ ચુકાદાથી બે મુદ્દા સ્પષ્ટ થયા:
✔ સમયમર્યાદા નક્કી નહીં થઈ શકે
✔ બિલોને અનંત સમય સુધી રોકી પણ શકાય નહીં
આ ચુકાદો રાષ્ટ્રપતિ, રાજ્યપાલ, વિધાનસભા અને ન્યાયતંત્ર વચ્ચેની બંધારણીય સમતોલતાને સ્પષ્ટ કરે છે અને સંઘવાદના સિદ્ધાંતોને મજબૂત બનાવે છે.
વધુ સમાચાર જોવા માટે અહી ક્લિક કરો
Historic Day in Bihar:ગાંધી મેદાનમાં ભવ્ય શપથ સમારોહ: નીતિશ 10મી વખત CM, બે ડેપ્યુટી CMની નિમણૂંક
