No Blanket Internet Ban for Children: ભારતમાં બાળકોના ઇન્ટરનેટ વપરાશને લઈને સુપ્રીમ કોર્ટે મહત્વપૂર્ણ અભિગમ રજૂ કર્યો છે. બાળકોને ડિજિટલ દુનિયાથી સંપૂર્ણપણે અલગ રાખવાને બદલે તેમને સુરક્ષિત રીતે ઇન્ટરનેટનો ઉપયોગ કરી શકે તેવી વ્યવસ્થા ઊભી કરવી જરૂરી છે, તેમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે. ન્યાયમૂર્તિ જે.બી. પારડીવાલા અને ન્યાયમૂર્તિ કે. વિનોદ ચંદ્રનની બેન્ચે બાળકોના યૌન શોષણ સાથે જોડાયેલી ડિજિટલ સામગ્રીનો ફેલાવો રોકવા માટે કેન્દ્ર સરકાર અને સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓને અનેક સૂચનો આપ્યાં છે. આ કેસમાં કોર્ટનો મુખ્ય ભાર બાળકોના અધિકારોનું રક્ષણ કરવાની સાથે ઑનલાઇન ગુનાખોરી પર અસરકારક નિયંત્રણ સ્થાપિત કરવા પર રહ્યો છે.
No Blanket Internet Ban for Children: એક જ સામગ્રી વારંવાર અપલોડ થતી અટકાવવા રાષ્ટ્રીય વ્યવસ્થા
કોર્ટના ધ્યાન પર આવ્યું કે કોઈ એક સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પરથી વાંધાજનક સામગ્રી દૂર કરવામાં આવે તો પણ તે જ સામગ્રી અન્ય વેબસાઇટ અથવા પ્લેટફોર્મ પર ફરીથી દેખાઈ શકે છે. આ સમસ્યાને રોકવા માટે કેન્દ્ર સરકારને રાષ્ટ્રીય સ્તરે ડેટાબેઝ તૈયાર કરવાની દિશામાં પગલાં ભરવા જણાવાયું છે. તેમાં પુષ્ટિ થયેલી ગેરકાયદેસર સામગ્રીની ડિજિટલ ઓળખ અને સંબંધિત ઇન્ટરનેટ લિંક્સ નોંધવામાં આવશે. મૂળ ફોટા કે વીડિયો સંગ્રહિત કરવાને બદલે તેમની ઓળખ માટે ઉપયોગી ડિજિટલ નિશાનીઓનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે. જેથી અલગ અલગ પ્લેટફોર્મ પર સમાન સામગ્રીને શોધવામાં અને તેના પ્રસારને અટકાવવામાં મદદ મળી શકે.
No Blanket Internet Ban for Children: ખોટી કાર્યવાહી અટકાવવા નિષ્ણાતોની તપાસ અનિવાર્ય
કોર્ટના નિર્દેશ મુજબ, ડેટાબેઝમાં કોઈ સામગ્રીનો સમાવેશ કરતાં પહેલાં તેની યોગ્ય ચકાસણી થવી જરૂરી છે. ઓછામાં ઓછા ત્રણ પ્રશિક્ષિત નિષ્ણાતોએ સ્વતંત્ર રીતે તેની તપાસ કરીને નિર્ણય લેવો પડશે. માત્ર ફરિયાદના આધારે કોઈ સામગ્રીને ગેરકાયદેસર માનીને દૂર ન કરી દેવામાં આવે તે માટે પણ સાવચેતી રાખવાનું જણાવાયું છે. આ સાથે તપાસના રેકોર્ડ, સમયાંતરે સ્વતંત્ર ઓડિટ અને ખોટી રીતે ઓળખાયેલી સામગ્રી સામે ફરિયાદ નોંધાવી શકાય તેવી વ્યવસ્થા ઊભી કરવાની જરૂરિયાત દર્શાવવામાં આવી છે. કાયદેસર સામગ્રીને નુકસાન ન થાય તે પણ આ વ્યવસ્થાનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ રહેશે.
No Blanket Internet Ban for Children: કંપનીઓએ પોલીસને સમયસર જાણ કરવી પડશે
સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓની જવાબદારી અંગે પણ કોર્ટે સ્પષ્ટતા કરી છે. કંપની પોતાની તપાસ દરમિયાન અજ્ઞાત સ્ત્રોતની આવી ગેરકાયદેસર સામગ્રી દૂર કરે ત્યારે બે કલાકની અંદર સંબંધિત પોલીસ એકમ અથવા સાયબર ક્રાઇમ પોર્ટલને તેની જાણ કરવી પડશે. ફરિયાદ મળ્યા બાદ સામગ્રી દૂર કરવામાં આવે તો ફરિયાદના નિરાકરણ પછી પણ નિર્ધારિત બે કલાકની સમયમર્યાદામાં જાણ કરવી જરૂરી રહેશે. આ ઉપરાંત, નિયમોનું પાલન ન કરતી કંપનીઓ સામે તેમની ભૂલની ગંભીરતા અને વારંવાર થતા ભંગને ધ્યાનમાં રાખીને આર્થિક દંડની વ્યવસ્થા ઘડવા અંગે કેન્દ્ર સરકારે વિચારણા કરવાની છે.
No Blanket Internet Ban for Children: શાળાઓમાં ડિજિટલ સુરક્ષાનું શિક્ષણ આપવાની ભલામણ
બાળકોને ઇન્ટરનેટનો ઉપયોગ કરતી વખતે અજાણ્યા લોકો સાથેની વાતચીત, ખાનગી માહિતીની સુરક્ષા અને ઑનલાઇન શોષણના જોખમો વિશે સમજ આપવી પણ જરૂરી હોવાનું કોર્ટે જણાવ્યું છે. બાળકોની ઉંમરને અનુરૂપ અભ્યાસક્રમમાં સુરક્ષિત-અસુરક્ષિત સ્પર્શ, સંમતિ, અંગત માહિતીનું રક્ષણ અને મુશ્કેલીમાં મદદ કેવી રીતે મેળવવી જેવા વિષયો સામેલ કરવા પર ભાર મૂકાયો છે. આ દિશામાં NCERT અને રાજ્યની શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ નિષ્ણાતોની મદદથી અભ્યાસ સામગ્રી તૈયાર કરે તેવી અપેક્ષા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.
કેન્દ્ર સરકારે આ નિર્દેશોના અમલીકરણ માટે અત્યાર સુધીમાં શું પગલાં લીધાં છે તેનો અહેવાલ આગામી 10 ડિસેમ્બર, 2026ની સુનાવણીમાં રજૂ કરવાનો રહેશે. આમ, કોર્ટનો અભિગમ બાળકોને ઇન્ટરનેટથી દૂર રાખવા કરતાં તેમને સુરક્ષિત ડિજિટલ વાતાવરણ પૂરું પાડવા, ગેરકાયદેસર સામગ્રીનો ફેલાવો રોકવા અને ટેકનોલોજી કંપનીઓને જવાબદાર બનાવવા પર કેન્દ્રિત છે.
વધુ સમાચાર વાંચવા માટે અંહી ક્લિક કરો
ગુજરાતના 25 લાખ ખેડૂતો પર મોંઘવારીનો વધુ એક માર; ખાતરની થેલીના ભાવમાં ₹500નો વધારો
