Hormuz Strait in Focus:મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા તણાવ વચ્ચે હવે આંતરરાષ્ટ્રીય ઓઇલ બજારમાં મોટી હિલચાલ જોવા મળી છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે તણાવ ઓછો થવાની તથા સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ ફરી ખોલવા અંગે સંભવિત સમજૂતીની અટકળો વચ્ચે વૈશ્વિક બેંચમાર્ક બ્રેન્ટ ક્રૂડના ભાવમાં જોરદાર ઘટાડો નોંધાયો છે. બ્રેન્ટ ક્રૂડનો ભાવ આશરે 4.5 ટકા ઘટીને 79.96 ડોલર પ્રતિ બેરલ પર આવી ગયો છે. લાંબા સમય બાદ ક્રૂડ ઓઇલ 80 ડોલરની સપાટીથી નીચે આવતા વૈશ્વિક અર્થતંત્ર માટે રાહતના સંકેતો મળ્યા છે.
Hormuz Strait in Focus:અમેરિકા તરફથી કરાર અંગે મોટો દાવો
ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં આવેલા ઘટાડા પાછળ અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે હોર્મુઝ માર્ગ અંગે સંભવિત સમજૂતીની અટકળોને મુખ્ય કારણ માનવામાં આવી રહી છે. અમેરિકન ટ્રેઝરી સેક્રેટરી સ્કોટ બેસેન્ટે સંકેત આપ્યો હતો કે વોશિંગ્ટન અને તેહરાન વચ્ચે આ મહત્વપૂર્ણ સમુદ્રી માર્ગને ફરી ખોલવા અંગે આજે અથવા આવતીકાલે કોઈ સત્તાવાર જાહેરાત થઈ શકે છે.
અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પણ ઓવલ ઓફિસમાંથી દાવો કર્યો હતો કે ઈરાન સાથે વાતચીત ચાલી રહી છે. ટ્રમ્પે સંભવિત કરારને ઈરાન માટે “છેલ્લી તક” ગણાવી છે. આ નિવેદન બાદ વૈશ્વિક બજારમાં રોકાણકારોમાં આશાવાદ વધ્યો અને તેની સીધી અસર ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ પર જોવા મળી.
Hormuz Strait in Focus:ઈરાને અમેરિકાનો દાવો ફગાવ્યો
જોકે, અમેરિકાના દાવાથી વિપરીત ઈરાને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે અમેરિકા સાથે કોઈ સીધી નવી વાટાઘાટો ચાલી રહી નથી અને આવી કોઈ બેઠકનું આયોજન પણ કરવામાં આવ્યું નથી. જેના કારણે હોર્મુઝને લઈને સસ્પેન્સ હજુ યથાવત છે.
બીજી તરફ ઈરાન અને ઓમાન વચ્ચે હોર્મુઝની ખાડીમાં કામચલાઉ ‘શિપિંગ કોરિડોર’ બનાવવાની ચર્ચા ચાલી રહી હોવાના અહેવાલો છે. અમેરિકાના વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયોના જણાવ્યા મુજબ હાલનો મુખ્ય હેતુ વેપારી જહાજોને સુરક્ષિત રીતે પસાર કરાવવાનો છે. જોકે, ઈરાન દ્વારા જહાજો પાસેથી ટોલ અથવા અન્ય શુલ્ક વસૂલવાની શરત મૂકવામાં આવી હોવાના કારણે હજુ અંતિમ સમજૂતી થઈ નથી.
કતાર, ઓમાન અને પાકિસ્તાન જેવા દેશો પણ અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચેના તણાવને ઘટાડવા માટે મધ્યસ્થની ભૂમિકા ભજવી રહ્યા હોવાનું સામે આવ્યું છે. આ રાજદ્વારી પ્રયાસો સફળ થાય છે કે નહીં તેના પર હવે સમગ્ર વિશ્વની નજર છે.
Hormuz Strait in Focus:કેમ મહત્વપૂર્ણ છે સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ?
સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ સમુદ્રી વેપાર માર્ગોમાંથી એક છે. પર્શિયન ગલ્ફ અને ઓમાનની ખાડીને જોડતો આ જળમાર્ગ વૈશ્વિક ઊર્જા પુરવઠા માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. વિશ્વના કુલ ઓઇલ પુરવઠાનો અંદાજે 20 ટકા હિસ્સો આ માર્ગ પરથી પસાર થાય છે.
હોર્મુઝમાં કોઈપણ પ્રકારનો અવરોધ સર્જાય તો મધ્ય પૂર્વમાંથી વિશ્વના વિવિધ દેશોમાં જતા ક્રૂડ ઓઇલના પુરવઠા પર સીધી અસર થઈ શકે છે. પરિણામે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડના ભાવ ઝડપથી વધી શકે છે અને તેની અસર પેટ્રોલ-ડીઝલ તેમજ અન્ય ચીજવસ્તુઓના ભાવ પર પણ પડી શકે છે.
ગોલ્ડમેન સાક્સના અહેવાલ મુજબ સંઘર્ષ શરૂ થયા બાદ ગલ્ફ વિસ્તારમાંથી થતી ઓઇલની નિકાસમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે. અગાઉની સરખામણીએ નિકાસનું સ્તર માત્ર આશરે 36 ટકા સુધી આવી ગયું હોવાનું જણાવાયું છે. છેલ્લા બે અઠવાડિયામાં વૈશ્વિક ઓઇલ સ્ટોકમાં પણ દરરોજ આશરે 6.3 મિલિયન બેરલનો ઘટાડો નોંધાયો છે.
પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવમાં મળશે રાહત?
ક્રૂડ ઓઇલ 80 ડોલરની નીચે આવતાં ભારતમાં પણ પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ અંગે ચર્ચા તેજ થઈ શકે છે. જોકે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડના ભાવ ઘટે એટલે તરત જ સ્થાનિક પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવમાં ઘટાડો થાય તે જરૂરી નથી. ઓઇલ કંપનીઓના ખર્ચ, રૂપિયો-ડોલર વિનિમય દર, ટેક્સ અને અન્ય પરિબળો પણ સ્થાનિક કિંમતોને અસર કરે છે.
હવે આગળ શું થશે?
ગોલ્ડમેન સાક્સના અંદાજ મુજબ નજીકના ભવિષ્યમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડ 80થી 90 ડોલર પ્રતિ બેરલની રેન્જમાં ટ્રેડ થઈ શકે છે. જો અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ઔપચારિક સમજૂતી થાય અને હોર્મુઝ માર્ગ સુરક્ષિત રીતે ફરી ખુલ્લો થાય તો ક્રૂડના ભાવમાં વધુ ઘટાડો જોવા મળી શકે છે.
પરંતુ વાતચીત નિષ્ફળ જાય અથવા મધ્ય પૂર્વમાં ફરીથી સૈન્ય તણાવ વધે તો સ્થિતિ ઝડપથી બદલાઈ શકે છે અને ક્રૂડ ઓઇલ ફરી 90 ડોલર પ્રતિ બેરલની સપાટી તરફ જઈ શકે છે. તેથી આગામી દિવસોમાં અમેરિકા-ઈરાનની રાજદ્વારી હિલચાલ અને હોર્મુઝની સ્થિતિ આંતરરાષ્ટ્રીય ઓઇલ બજાર માટે સૌથી મહત્વપૂર્ણ બની રહેશે.
