Gujarat Approves Six Greenfield Ports: ગુજરાતના દરિયાકાંઠાને વૈશ્વિક જહાજ નિર્માણ, સમારકામ અને દરિયાઈ વેપારના અગ્રણી કેન્દ્ર તરીકે વિકસાવવાની દિશામાં રાજ્ય સરકારે મહત્વપૂર્ણ પહેલ કરી છે. રાજ્યમાં ‘શિપબિલ્ડિંગ એન્ડ રિપેર પોલિસી ઓફ ગુજરાત-2026’નો અમલ શરૂ કરવામાં આવ્યો છે. આ નીતિ હેઠળ ગુજરાત મેરીટાઇમ બોર્ડ દ્વારા ચાર સ્થળે ગ્રીનફીલ્ડ શિપબિલ્ડિંગ અને શિપ રિપેર ક્લસ્ટર્સ વિકસાવવાની યોજના તૈયાર કરવામાં આવી છે. આ પ્રોજેક્ટ્સ માટે અંદાજે ₹58,953 કરોડના મૂડીરોકાણનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે. બીજી તરફ, દરિયાઈ વેપાર અને માલવહન ક્ષમતામાં વધારો કરવા માટે ₹12,320 કરોડના ખર્ચે છ નવા ગ્રીનફીલ્ડ પોર્ટ્સ વિકસાવવાની મંજૂરી આપવામાં આવી છે. આમ, બંને યોજનાઓને મળીને કુલ ₹71,273 કરોડના રોકાણનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે.
Gujarat Approves Six Greenfield Ports: પોરબંદરના કુછડીમાં ₹27,000 કરોડનો મેગા શિપબિલ્ડિંગ પાર્ક
આ સમગ્ર યોજનામાં પોરબંદરના કુછડી ખાતે વિકસાવવામાં આવનાર ઇન્ટિગ્રેટેડ મેગા શિપબિલ્ડિંગ પાર્ક સૌથી મહત્વપૂર્ણ પ્રોજેક્ટ ગણાય છે. આ પાર્ક માટે 823 હેક્ટર જમીન અને 2.7 કિલોમીટર લાંબો વોટરફ્રન્ટ ઉપલબ્ધ કરાવવાનું આયોજન છે. આ પ્રોજેક્ટ પાછળ અંદાજે ₹27,000 કરોડનું મૂડીરોકાણ કરવામાં આવશે.
પ્રોજેક્ટમાં જમીન તરફના માળખાકીય વિકાસ માટે ₹3,300 કરોડની નાણાકીય સહાયનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે. આ સહાય કેન્દ્ર સરકારની શિપબિલ્ડિંગ ડેવલપમેન્ટ સ્કીમ (SbDS) તેમજ રાજ્ય સરકારના સહયોગથી ઉપલબ્ધ કરાવવાની યોજના છે. આ શિપયાર્ડની વાર્ષિક જહાજ નિર્માણ ક્ષમતા અંદાજે 1.2થી 1.5 મિલિયન ગ્રોસ ટનેજ (GT) સુધીની રાખવાનું આયોજન છે. તેના કારણે મોટા કદનાં જહાજોના નિર્માણ માટે ગુજરાતમાં આધુનિક સુવિધાઓ વિકસાવવાનો માર્ગ મોકળો થશે.
Gujarat Approves Six Greenfield Ports: ભાવનગર સહિત અન્ય ત્રણ સ્થળે પણ શિપયાર્ડ બનશે
રાજ્યના અન્ય ત્રણ દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં પણ આધુનિક શિપબિલ્ડિંગ અને રિપેર યાર્ડ વિકસાવવાની યોજના છે. ભાવનગર-ઘોઘા-વઢેરા-મીઠાપુર ક્લસ્ટરમાં 535 હેક્ટર જમીન અને 2.4 કિલોમીટર લાંબા વોટરફ્રન્ટ સાથે શિપયાર્ડ વિકસાવવામાં આવશે. તેની વાર્ષિક ક્ષમતા 0.6થી 0.8 મિલિયન GT રાખવાનું આયોજન છે.
દક્ષિણ સૌરાષ્ટ્રના દરિયાકાંઠે શરૂઆતમાં 250 હેક્ટર જમીન પર શિપયાર્ડ બનાવવામાં આવશે, જેને ભવિષ્યમાં 300 હેક્ટર સુધી વિસ્તારી શકાશે. આ સ્થળે પાંચ કિલોમીટર લાંબા વોટરફ્રન્ટ સાથે વાર્ષિક 0.6થી 0.8 મિલિયન GT ક્ષમતા ધરાવતી સુવિધા વિકસાવવાનું આયોજન છે. રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ-51, રેલવે નેટવર્ક અને અમરેલી એરપોર્ટની કનેક્ટિવિટી આ પ્રોજેક્ટ માટે ઉપયોગી બની શકે છે.
પશ્ચિમ મેરિટાઇમ કોરિડોરમાં પણ 260 હેક્ટર જમીન અને 2.3 કિલોમીટર લાંબા વોટરફ્રન્ટ સાથે સમાન ક્ષમતાનું આધુનિક શિપયાર્ડ વિકસાવવાની યોજના છે. આ ચારેય ક્લસ્ટર દ્વારા જહાજ નિર્માણ અને સમારકામ માટે રાજ્યમાં સંકલિત ઔદ્યોગિક માળખું ઊભું કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવશે.
Gujarat Approves Six Greenfield Ports: શિપબિલ્ડિંગ ક્લસ્ટરમાં આધુનિક સુવિધાઓ વિકસાવાશે
આ પ્રોજેક્ટ્સ માત્ર જહાજોના નિર્માણ સુધી મર્યાદિત નહીં રહે. સમગ્ર ઔદ્યોગિક સમૂહમાં ઓફશોર ફેબ્રિકેશન, ડ્રાય ડોક્સ, મરીન સાધનોનું ઉત્પાદન, સંશોધન અને વિકાસ (R&D) કેન્દ્રો, પરીક્ષણ સુવિધાઓ તથા કૌશલ્ય વિકાસ કેન્દ્રો સ્થાપવાની યોજના છે.
આવી સુવિધાઓ વિકસાવવાથી જહાજ નિર્માણ સાથે સંકળાયેલા સહાયક ઉદ્યોગોને પણ પ્રોત્સાહન મળી શકે છે. મરીન એન્જિનિયરિંગ, સાધનોનું ઉત્પાદન, જહાજોની જાળવણી અને ટેકનિકલ તાલીમ જેવા ક્ષેત્રોમાં નવી તકો ઊભી થવાની સંભાવના છે.
આ પ્રોજેક્ટ્સની તૈયારી માટે આઈઆઈટી ખડગપુર દ્વારા મેથેમેટિકલ મોડેલિંગ, બાથિમેટ્રિક સર્વે અને જીઓટેકનિકલ સર્વે કરવામાં આવ્યા હોવાનું જણાવાયું છે. આ અભ્યાસો દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોની ભૌગોલિક સ્થિતિ અને પ્રોજેક્ટની ટેકનિકલ શક્યતાઓનું મૂલ્યાંકન કરવામાં મદદરૂપ બને છે.
Gujarat Approves Six Greenfield Ports: છ નવા ગ્રીનફીલ્ડ પોર્ટ્સથી કાર્ગો ક્ષમતામાં વધારો
શિપયાર્ડની સાથે ગુજરાતમાં છ નવા ગ્રીનફીલ્ડ પોર્ટ્સ વિકસાવવાની મંજૂરી પણ આપવામાં આવી છે. આ બંદરો ઔદ્યોગિક માલસામાન, ઊર્જા ક્ષેત્ર અને આયાત-નિકાસ વેપારને ધ્યાનમાં રાખીને વિકસાવવામાં આવશે. રાજ્યમાં આ નવા પોર્ટ્સ કાર્યરત થવાથી વાર્ષિક કાર્ગો હેન્ડલિંગ ક્ષમતામાં અંદાજે 124 મિલિયન મેટ્રિક ટન પ્રતિ વર્ષ (MMTPA)નો વધારો થવાનો અંદાજ છે.
મુન્દ્રા મેરિટાઇમ કોરિડોર નજીકનું નવું બંદર પશ્ચિમ ગુજરાત માટે ઔદ્યોગિક પ્રવેશદ્વાર તરીકે વિકસાવવાનું આયોજન છે. અહીં કોલસા, ખનિજો અને પેટ્રોકેમિકલ્સ સહિતના માલસામાનના પરિવહન માટે વાર્ષિક 15 MMTPAથી વધુ ક્ષમતાનું આયોજન છે. સિમેન્ટ અને કેમિકલ્સ ક્ષેત્રના માલસામાનના પરિવહન માટે પણ 15 MMTPAની સુવિધા ઊભી કરવાની યોજના છે.
ભોગાત ખાતે એસપીએમ (SPM) અને પાઇપલાઇન નેટવર્ક સાથે જોડાયેલું બંદર વિકસાવવાનું આયોજન છે, જે પ્રવાહી કાર્ગો અને પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોના પરિવહન માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે. આ બંદર માટે 15 MMTPAની ક્ષમતાનું આયોજન છે. આ ઉપરાંત, ટેક્સટાઇલ અને આયાત-નિકાસ વેપાર માટે 15 MMTPAથી વધુ ક્ષમતા ધરાવતી સુવિધા તથા દક્ષિણ ગુજરાતમાં બલ્ક કોમોડિટી અને ખનિજોના પરિવહન માટે 15 MMTPA ક્ષમતાવાળું બંદર વિકસાવવાની યોજના છે.
Gujarat Approves Six Greenfield Ports: BOOT મોડેલ હેઠળ ખાનગી ક્ષેત્રને તક
છ નવા ગ્રીનફીલ્ડ પોર્ટ્સનો વિકાસ બિલ્ડ, ઓન, ઓપરેટ એન્ડ ટ્રાન્સફર (BOOT) મોડેલ હેઠળ જાહેર-ખાનગી ભાગીદારી (PPP)થી કરવામાં આવશે. આ માટે 30થી 50 વર્ષનો કન્સેશન સમયગાળો રાખવાનું આયોજન છે. આ વ્યવસ્થા હેઠળ પસંદ કરાયેલા ડેવલપર્સ બંદરોનું નિર્માણ, માલિકી અને સંચાલન નિર્ધારિત શરતો અનુસાર કરશે અને કન્સેશન સમયગાળો પૂર્ણ થયા બાદ ટ્રાન્સફર પ્રક્રિયા લાગુ પડશે.
વૈશ્વિક સ્તરના અનુભવી રોકાણકારો અને કંપનીઓ ભાગ લઈ શકે તે માટે નાણાકીય લાયકાતના માપદંડો પણ નક્કી કરવામાં આવ્યા છે. ગ્લોબલ એક્સપ્રેશન ઑફ ઇન્ટરેસ્ટ (EOI)માં ભાગ લેવા ઇચ્છુક કંપનીનું છેલ્લાં ત્રણ વર્ષનું સરેરાશ વાર્ષિક ટર્નઓવર ઓછામાં ઓછું ₹1,000 કરોડ અને નેટવર્થ ઓછામાં ઓછી ₹500 કરોડ હોવી જરૂરી રાખવામાં આવી છે.
Gujarat Approves Six Greenfield Ports: ગુજરાતના મરીન ઉદ્યોગ માટે નવી દિશા
ગુજરાત પાસે લાંબો દરિયાકાંઠો, બંદરોનું નેટવર્ક અને ઔદ્યોગિક માળખું હોવાથી જહાજ નિર્માણ તથા દરિયાઈ વેપારના ક્ષેત્રમાં વિકાસની નોંધપાત્ર સંભાવનાઓ છે. નવી નીતિ હેઠળ શિપયાર્ડ્સ અને પોર્ટ્સનો સંકલિત વિકાસ થાય તો રાજ્યની ઔદ્યોગિક ક્ષમતા, આયાત-નિકાસ વેપાર અને મરીન ક્ષેત્ર સાથે સંકળાયેલા વ્યવસાયોને વેગ મળી શકે છે.
જોકે, આ યોજનાઓના વાસ્તવિક પરિણામો પ્રોજેક્ટના અમલીકરણ, રોકાણકારોની ભાગીદારી, માળખાકીય સુવિધાઓના વિકાસ અને નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં કામગીરી શરૂ થવા પર નિર્ભર રહેશે. ચાર શિપબિલ્ડિંગ ક્લસ્ટર્સ અને છ નવા પોર્ટ્સનું આયોજન સફળતાપૂર્વક સાકાર થાય તો ગુજરાતને દેશના અગ્રણી શિપબિલ્ડિંગ, શિપ રિપેર અને મેરિટાઇમ લોજિસ્ટિક્સ કેન્દ્રોમાં સ્થાન અપાવવાની દિશામાં આ એક મહત્વપૂર્ણ પગલું બની શકે છે.
વધુ સમાચાર વાંચવા માટે અંહી ક્લિક કરો
SUV બજારમાં મારુતિની વિક્ટોરિસનો દબદબો: એક વર્ષમાં 1.47 લાખથી વધુ કારનું વેચાણ
